Lazer Kaynak Teli Ne Zaman Kullanılır? Tel Çapı ve Malzeme Seçimi
Kısa cevap: Lazer kaynakta parçalar tam temas ediyorsa (boşluk < 0,2 mm) tel gerekmez — telsiz (autogenous) kaynak yapılır. Tel besleme üç durumda gerekir: parçalar arasında 0,2-0,5 mm boşluk varsa, köşe/dolgu dikişi isteniyorsa ve metalurjik olarak dolgu malzemesi şartsa (örneğin 6061 alüminyum, telsiz kaynatılırsa çatlar). En yaygın tel çapı 0,8-1,0 mm'dir.
Tel gerekli mi? Karar tablosu
| Durum | Tel gerekir mi? |
|---|---|
| Parçalar tam temas, boşluk < 0,2 mm | ❌ Gerekmez (telsiz kaynak) |
| Boşluk 0,2 - 0,5 mm | ✅ Gerekir |
| Boşluk > 0,5 mm | ⚠️ Tel yetmez — parça hazırlığını düzelt |
| Köşe (fillet) dikişi | ✅ Genelde gerekir |
| Dolgun/kabarık dikiş görünümü isteniyor | ✅ Gerekir |
| 6061 alüminyum | ✅ ŞART — telsiz kaynatılırsa çatlar ⚠️ |
| Aşınmış yüzey dolgusu / kalıp tamiri | ✅ Gerekir |
| İnce sac, alın kaynağı, hassas fit-up | ❌ Gerekmez |
Telsiz (autogenous) kaynak: lazerin süper gücü
Lazerin TIG'e göre büyük avantajı: Çoğu işte tel gerekmez.
Parçalar iyi hazırlanmışsa, lazer sadece iki kenarı eritip birleştirir. Bu:
- ✅ Daha hızlı (tel besleme adımı yok)
- ✅ Daha ucuz (tel maliyeti yok)
- ✅ Daha temiz dikiş (düz, taşlama gerektirmiyor)
- ✅ Daha basit (ayarlanacak bir şey az)
Ama şartı var: Fit-up mükemmel olmalı. Boşluk 0,2 mm'yi geçemez.
Yani: Kesim ve büküm kalitene yatırım yaparsan, tel maliyetinden kurtulursun.
Malzemeye göre tel seçimi ⭐
| Ana malzeme | Önerilen tel | Neden |
|---|---|---|
| 304 paslanmaz | 308L / 308LSi | Standart eşleşme |
| 316 paslanmaz | 316L / 316LSi | Korozyon direncini korur |
| Farklı paslanmaz alaşımları birleştirme | 309L | Geçiş alaşımı |
| Karbon çelik / DKP | ER70S-6 | Standart, yaygın |
| Alüminyum 5052 / 5083 | 5356 | Mg alaşımı eşleşmesi |
| Alüminyum 6061 / 6063 | 4043 ⚠️ | Si içerir → sıcak çatlamayı önler |
| Alüminyum 3003 | 4043 veya 5356 | – |
| Galvanizli sac | ER70S-6 | – |
| Titanyum | Ti eşleşmeli tel | Çok hassas, yüksek saflık gerekir |
| Bakır / pirinç | Malzemeye özel | Danışman gerekir |
⚠️ 6061 alüminyumda tel neden ŞART?
Bu, en sık yapılan ve en pahalı hatalardan biri.
6061, Al-Mg-Si alaşımıdır. Telsiz (autogenous) kaynatıldığında sıcak çatlama (hot cracking) yapar. Katılaşma sırasında dikişin ortasında çatlak oluşur.
Çözüm: 4043 tel. 4043, silisyum (Si) içerir. Silisyum, katılaşma aralığını değiştirerek çatlama eğilimini kırar.
Kural: 6061 veya 6063 kaynatıyorsan, 4043 tel besle. İstisna yok.
Detay Alüminyum Lazer Kaynağı
Tel çapı seçimi
| Çap | Kullanım | Not |
|---|---|---|
| 0,8 mm | ⭐ En yaygın. 1-3 mm malzeme, ince dikiş | Genel amaçlı |
| 1,0 mm | 2-4 mm malzeme, orta dolgu | Yaygın |
| 1,2 mm | 3 mm+ malzeme, kalın dolgu | Daha az yaygın |
| 0,6 mm | Çok ince sac, hassas iş, kuyum | Özel |
Genel kural: Malzeme kalınlığının yaklaşık yarısı kadar çap iyi bir başlangıç.
⚠️ Çok kalın tel: Erimek için fazla enerji ister → nüfuziyeti çalar → dikiş zayıf kalır. ⚠️ Çok ince tel: Boşluğu dolduramaz, çabuk erir, besleme sorunları çıkar.
Tel besleme ayarları
| Parametre | Ne yapar | Ayar mantığı |
|---|---|---|
| Tel besleme hızı | Ne kadar dolgu geliyor | Kaynak hızına orantılı ayarla |
| Tel giriş açısı | Telin havuza girme açısı | Genelde 30-60°, tel eriyik havuza girmeli, ışına değil |
| Tel giriş noktası | Nereye besleniyor | Işının önüne (leading) veya eriyik havuzuna |
| Pre-feed / post-feed | Başlangıç/bitiş | Krater doldurma için |
Doğru ayarın belirtisi:
- ✅ Tel, eriyik havuzda düzgün eriyor
- ✅ Dikiş dolgun ama kabarık değil
- ✅ Tel havuzun dışına takılmıyor
Yanlış ayarın belirtisi:
- ❌ Tel eriyip damla yapıyor (besleme çok hızlı)
- ❌ Dikiş çukur kalıyor (besleme çok yavaş)
- ❌ Tel parçaya çarpıp bükülüyor (açı/nokta yanlış)
- ❌ Tel doğrudan ışına giriyor, buharlaşıyor (nokta yanlış)
Tel besleme sorunları ve çözümleri
| Belirti | Sebep | Çözüm |
|---|---|---|
| Tel kayıyor, düzensiz geliyor | Makara basıncı gevşek | Basıncı artır |
| Tel eziliyor / deforme | Makara basıncı çok sıkı | Gevşet |
| Tel takılıyor, duruyor | Liner (kılavuz spiral) tıkalı/kirli | Basınçlı hava ile temizle veya değiştir |
| Tel takılıyor | Makara kanalı yanlış çap | 0,8 tel → 0,8 kanal |
| Tel kaynağın ortasında kesiliyor | Makara dolaşmış | Makarayı sök, kontrol et |
| Tel ucu topaklanıyor | Kontak ucu tıkalı/aşınmış | Değiştir |
| Tel havuza girmiyor | Giriş açısı/noktası yanlış | Kafa üzerindeki tel kılavuzunu ayarla |
| Dikiş gözenekli (tel besleyince) | Tel nemli/kirli | Teli kuru sakla, temiz tut |
Makara basıncı doğru ayarı: Teli avucunla tutup çektiğinde hafif direnç göstermeli ama ezilmemeli. Çok gevşek → kayar. Çok sıkı → ezilir ve liner'ı tıkar.
Tel saklama: gözeneğe karşı
Tel nem çeker. Nemli tel = hidrojen = gözenek.
Özellikle alüminyum telinde kritik.
Doğru saklama:
- ✅ Orijinal ambalajında, kapalı tut
- ✅ Kuru, sıcaklık dengeli ortam
- ✅ Yerde tutma (nem çeker)
- ✅ Açılmış makarayı naylonla sar
- ✅ Uzun süre kullanılmayacaksa kaldır
- ❌ Nemli/soğuk depoda bırakma
- ❌ Çıplak elle uzun uzun tutma (el yağı)
Şüpheliysen: Yeni tel al. Tel ucuz, gözenekli parça pahalı.
Tel maliyeti
Lazerde tel tüketimi, TIG/MIG'e göre çok daha az — çünkü çoğu iş telsiz yapılıyor.
Maliyeti düşürmek:
- ✅ Fit-up'ı iyileştir → tel ihtiyacı azalır ⭐ en büyük tasarruf
- ✅ Doğru çap kullan (gereksiz kalın tel = boşa malzeme)
- ✅ Besleme hızını optimize et (fazla dolgu = boşa tel)
- ✅ Teli düzgün sakla (nemlenen tel çöp)
Sarf maliyet analizi Sarf Malzemeleri ve Yıllık Maliyet
Sık Sorulan Sorular
Lazer kaynakta tel kullanmak zorunda mıyım? Hayır. Parçalar tam temas ediyorsa (boşluk 0,2 mm altı) telsiz kaynak yapılır ve bu lazerin en büyük avantajlarından biridir. Tel; boşluk varsa, köşe dikişi gerekiyorsa veya metalurjik olarak şartsa (6061 alüminyum gibi) kullanılır.
Hangi tel çapını seçmeliyim? En yaygın 0,8 mm'dir ve 1-3 mm malzemede iyi çalışır. Genel kural: malzeme kalınlığının yaklaşık yarısı kadar çap iyi bir başlangıçtır.
304 paslanmaz için hangi tel? 308L veya 308LSi. 316 paslanmaz için 316L kullanılır (korozyon direncini korumak için).
6061 alüminyum telsiz kaynatılır mı? Hayır. Telsiz kaynatılan 6061 sıcak çatlama yapar. Mutlaka 4043 tel kullanılmalıdır — içindeki silisyum çatlama eğilimini kırar.
Tel besleme takılıyor, ne yapmalıyım? Sırayla kontrol et: makara basıncı (ne çok gevşek ne çok sıkı), makara kanal çapı tel çapıyla uyuyor mu, liner tıkalı mı, tel makarası dolaşmış mı, kontak ucu tıkalı mı.
Tel nemi kaynağı etkiler mi? Evet, özellikle alüminyumda. Nemli tel hidrojen kaynağıdır ve doğrudan gözenek yapar. Teli kuru, kapalı ve sıcaklığı dengeli bir ortamda sakla.
Tel besleme ünitesi almalı mıyım? Evet. Opsiyonel diye pas geçme — fit-up'ı kötü olan her işte ve tüm köşe dikişlerinde lazım olacak. Tel beslemesiz makine kısa sürede yetersiz kalıyor.